W zasadzie przeciwstawić należy podkarpackie grupy Pogórzan, Dolinian i Zamieszańców karpackim grupom Łemków i Bojków. Grupy te przetrwały aż do pierwszych lat po drugiej wojnie światowej, kiedy to wskutek działalności UPA w 1947 roku uznano za konieczne przesiedlenie ludności ukraińskie, w tym też łemkowskiej i bojkowskiej, na północ i zachód kraju. Część jej wyjechała lub wysiedlona została już wcześniej poza wschodnie granice Polski.

Pogórzanie zamieszkiwali całe Podkarpacie (poczynając od rzeki Białej na zachodzie ) w okolicach Gorlic, Jasła, Krosna, Strzyżowa i Brzozowa (do Sanu). Dzielimy ich na zachodnich (okol. Gorlic, Jasła i Strzyżowa) i wschodnich (okol. Krosna i Brzozowa). Znajduje to uzasadnienie w historycznej kolonizacji, która na zachodzie miała charakter przede wszystkim polski, na wschodzie zaś z silną domieszką elementu ruskiego. Pogórzanie byli grupą rolniczą. Różnice pomiędzy częścią zachodnią i wschodnią widoczne były szczególnie w budownictwie i stroju.

Na północ od Krosna, w górzystym i silnie zalesionym terenie, znajduje się kilka wsi, (Czarnorzeki, Węglówka, Pietrusza Wola, Rzepnik, Bonarówka, Oparówka i inne ), które zamieszkiwała od 1947 roku ludność w przewadze ruska, ale o słabo wyrobionym poczuciu narodowym, który można by określić jako ukraiński. Ze względu na znacznie gorsze ziemie aniżeli na Pogórzu, ludność ta miała nieco odmienną kulturę. Niewiele jednak na ten temat wiadomo.

Zdecydowanie odmienną grupę stanowili Łemkowie, którzy sami zwali się "Rusnakami". Dopiero od początku XX wieku zaczęto ich powszechnie nazywać Łemkami (od używanego przez nich słowa "lem"=tylko). W okresie międzywojennym wielu z nich deklarowało się jako Ukraińcy, ale też po drugiej wojnie liczne były przypadki braku świadomości narodowej lub wręcz oświadczenia, że są Polakami. W tym ostatnim przypadku chodziło o zabezpieczenie się przed prześladowaniem.

Przodkowie Łemków osiedlali się w Beskidzie Niskim od początku XV wieku ale głównie w XVI wieku. Warunki geograficzne i historyczne spowodowały wytworzenie się różnic lokalnych. Stąd też Łemkowie dzielili się na zachodnich (okol. Krynicy i górnego brzegu rzeki Białej), poddanych silniejszym historycznym, kulturowym i gospodarczym wpływom polskim; środkowych (do rzeki Jasiołki) i wschodnich (do rzeki Osławy). Wszyscy Łemkowie byli rolnikami, ale istotne znaczenie miała też hodowla owiec, a gdzieniegdzie wołów i kóz. Nosili wełniane ubiory o odmiennych szczegółach w poszczególnych regionach. Występowały też różnice w budownictwie, na przykład na zachodzie były zagrody wielobudynkowe; na wschodzie w końcu XIX i w XX wieku malowano domy kolorowo.

Bojkowie zajmujący Bieszczady oraz Pogórze Bieszczadzkie, aż po Ustrzyki Dolne, byli - jak i Łemkowie - potomkami osadników rusko - wołoskich osiadłych głównie w XVI w. Kultura ich była zbliżona do łemkowskiej. Różnili się jednak gwarą, ubiorem (znacznie uboższym), a także budownictwem. Bojkowie w Bieszczadach stanowili tylko małą część całej grupy rozprzestrzenionej w Karpatach wschodnich w okolicy Turki, Skolego aż po rzekę Łomnicę.

(materiały MBL)